Ứng dụng công nghệ GIS và viễn thám xây dựng bản đồ tiềm năng lũ quét tỉnh Quảng Trị
Người thực hiện: Trần Võ Tấn Tài, Lê Thị Thiệp, Nguyễn Thị Phương Quyên
Những năm gần đây, nhiều cơn bão, lũ lụt, các trận lũ quét cuốn trôi nhà cửa, tài sản, làm nhiều người thiệt mạng và gián đoạn hoạt động sản xuất, nhất là ở các tỉnh miền trung nước ta. Lũ quét được hình thành do tổng hợp nhiều nhân tố gây nên như: đặc điểm địa hình, kết cấu đất, lớp phủ thực vật, lượng mưa,... Diện tích rừng đầu nguồn bị suy giảm và biến đổi khí hậu làm cho lũ quét xảy ra thường xuyên và khó dự báo hơn. Vì vậy, công tác dự báo, phòng chống lũ quét đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu thiệt hại.
Hiện nay hệ thống thông tin địa lý và viễn thám được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực trong đó có cảnh báo thiên tai. Mục đích của việc nghiên cứu là kết hợp công nghệ viễn thám và GIS với chỉ số tiềm năng lũ quét (FFPI) phân vùng nguy cơ lũ quét tỉnh Quảng Trị.
Tỉnh Quảng Trị thuộc vùng Bắc Trung Bộ. Địa hình núi cao thấp dần từ Tây sang Đông; mưa tập trung theo mùa; mật độ sông suối dày đặc, độ dốc lớn; ngoài ra, diện tích rừng bị suy giảm ở một số khu vực do các hoạt động sinh hoạt động sinh hoạt của con người (khai thác gỗ, mở rộng nông nghiệp,...). Với các đặc điểm tự nhiên trên làm cho Quảng Trị là nơi dễ xảy ra lũ quét. Hơn nữa, kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Trị đã có bước phát triển rất rõ rệt, tuy nhiên nền kinh tế còn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp, đời sống vẫn còn nhiều khó khăn. Vì vậy, những tác động từ lũ quét ảnh hưởng nặng nề đến đời sống người dân ở nhiều khía cạnh (tính mạng, tài sản, tinh thần,...).
Nội dung của nghiên cứu gồm: Để xây dựng bản đồ tiềm năng lũ quét tỉnh Quảng Trị tiến hành thu thập các dữ liệu và sử dụng phương pháp GIS và viễn thám để xử lí ảnh vệ tinh và phân cấp FFPI (Greg Smith, 2010) cho từng nhân tố thành phần: độ dốc, loại đất, hiện trạng sử dụng đất, độ tàn che rừng, lượng mưa phân bổ. Mỗi lớp dữ liệu sẽ được gán giá trị FFPI từ 1 đến 10, giá trị nhỏ nhất là 1, giá trị lớn nhất là 10. Mỗi thành phần được gắn vào mô hình có trọng số và chồng xếp để ra được bản đồ tiềm năng lũ quét. Giá trị nhỏ nhất là 1 tương ứng với khu vực ít chịu ảnh hưởng nhất và giá trị lớn nhất là 10 tương ứng với khu vực có tiềm năng xảy ra lũ quét cao nhất.
Bản đồ tiềm năng nguy cơ lũ quét tỉnh Quảng Trị được thành lập với 4 mức độ nguy cơ: rất cao, cao, trung bình, thấp. Kết quả phân vùng nguy cơ lũ quét trong tỉnh cho thấy trong 7 huyện và 2 thị xã, trong đó vùng có nguy cơ lũ quét cao hầu hết tại các huyện Đa Krông, Cam Lộ, Hướng Hoá, Hải Lăng. Tổng diện tích của các huyện nằm trong vùng lũ quét rất cao và cao chiếm hơn 20% tổng điện tích toàn tỉnh, đây là những huyện có địa hình núi cao, dốc lớn, phân cắt mạnh, điều kiện đi lại hết sức khó khăn và rất dễ bị cô lập, có nền thổ nhưỡng dạng đất xám nhưng chứa nhiều đất sét khó thấm nước, tán rừng thưa, lượng mưa trung bình tháng khá lớn. Cụ thể: Các huyện phía Tây Đa Krông (383,5 km2), Cam Lộ (30,1 km2), Hướng Hoá (259,8 km2) và vùng ven biển phía Đông Nam Hải Lăng (383,5 km2). Đối với các khu vực có nguy cơ thấp như là Vĩnh Linh, Gio Linh, phía Đông Bắc Cam Lộ, Triệu Phong, Quảng Trị.
Hiện tại, bản đồ đã cung cấp một đánh giá tương đối về các khu vực có nguy cơ xảy ra lũ quét. Tuy nhiên, độ chính xác của nó vẫn còn hạn chế do phụ thuộc chủ yếu vào dữ liệu có sẵn vì không có khả năng đo đạc thông tin thực tế. Nhưng vẫn cho cái nhìn tổng quát về các khu vực có thể xảy ra lũ quét trong tương lai nhằm thực hiện các biện pháp phòng chống và giảm nhẹ thiên tai, góp phần ổn định cuộc sống của cộng đồng.
Trân trọng.
Thông tin chi tiết xem thêm tại: https://fit.uit.edu.vn/index.php/tin-tuc/goc-hoc-tap/6602-ung-dung-cong-nghe-gis-va-vien-tham-xay-dung-ban-do-tiem-nang-lu-quet-tinh-quang-tri
Đông Xanh - Cộng tác viên truyền thông Trường Đại học Công nghệ Thông tin
